ସ୍ଵପ୍ନ ସ୍ଵପ୍ନ ଅନେକ ସ୍ଵପ୍ନ

ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁ

ପରିଚୟ (Introduction)

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସୁନାମଧନ୍ୟ ସ୍ରଷ୍ଟା ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁଙ୍କ ରଚିତ "ସ୍ଵପ୍ନ ସ୍ଵପ୍ନ ଅନେକ ସ୍ଵପ୍ନ" ଏକ ଅନନ୍ୟ ରମ୍ୟ ରଚନା ସଂକଳନ । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ୧୯୭୫ ରୁ ୧୯୭୮ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରବନ୍ଧ ଓ ବେତାର ରଚନାର ଏକ ସାର୍ଥକ ସମାହାର, ଯାହା ପାଠକ ଓ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଆକର୍ଷିତ କରିଛି । ଲେଖକଙ୍କ ନିଜସ୍ଵ ଭାଷାରେ, ଏହି ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ସମାଜ-ସଚେତନ ଓ ରସବନ୍ତ ହୃଦୟରୁ ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ନିଃସୃତ ହୋଇଛି ।

ଏହି ପୁସ୍ତକର ମୁଖବନ୍ଧରେ ଲେଖକ "ରମ୍ୟ ରଚନା"ର ସ୍ଵରୂପକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ ରମ୍ୟ ରଚନା କେବଳ ହାସ୍ୟରସାତ୍ମକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ "ରସମୟ ବା ବିଦଗ୍ଧ ପ୍ରବନ୍ଧ" । ଏଥିରେ ଗୀତ-କବିତାର ସ୍ଵାନୁଭୂତ ଆବେଗ, କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପର କଥନଶୈଳୀ ଏବଂ ଜଟିଳ ଜୀବନ ଦର୍ଶନର ଏକ ନାନ୍ଦନିକ ସମନ୍ଵୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଜଗନ୍ନାଥ ଚେତନାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସ୍ଵପ୍ନର ରହସ୍ୟ, ଗଛଲତାର ମହତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ମାନବିକ କାଣ୍ଡଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟକୁ ଲେଖକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରସାଳ ଓ ମନଛୁଆଁ ଶୈଳୀରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Setting and Context)

ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁଙ୍କ 'ସ୍ଵପ୍ନ ସ୍ଵପ୍ନ ଅନେକ ସ୍ଵପ୍ନ' ପୁସ୍ତକଟି । ପ୍ରଥମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ସହିତ ଆକାଶବାଣୀ କଟକ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇ ପାଠକ ଓ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଜୟ କରିଥିଲା । ଲେଖକଙ୍କ ସମାଜ ସଚେତନ ରସବନ୍ତ ହୃଦୟରୁ ନିଃସୃତ ଏହି ଲେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପ୍ରକାଶକ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଗୋବିନ୍ଦ ପାତ୍ର ଏକତ୍ର କରି ପୁସ୍ତକ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ଏହି ପୁସ୍ତକର ଲୋକପ୍ରିୟତା ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଯୋଗୁଁ ଏହାର କେତେକ ପ୍ରବନ୍ଧକୁ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର ଆଇ.ଏ. ଶ୍ରେଣୀରେ ପାଠ୍ୟରୂପେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।

ଏହି ପୁସ୍ତକର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ମୁଖ୍ୟତଃ 'ରମ୍ୟ ରଚନା' ବା ସାହିତ୍ୟିକ ପ୍ରବନ୍ଧର ସ୍ଵରୂପ ଓ ସ୍ଵଗୁଣର ଗଭୀର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବେସିତ । ଏହାର ମାତୃଭୂମି ଫ୍ରାନ୍‌ସ ଏବଂ ଇଂଲଣ୍ଡ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଏହାର ପରମ୍ପରାକୁ ସେ ବେକନ୍, ମଣ୍ଟାଇନ୍, ଗୋପାଳ ପ୍ରହରାଜ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ରଥଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରବୀଣ ଲେଖକଙ୍କ ଶୈଳୀ ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅଳଙ୍କାର ଶାସ୍ତ୍ରର 'ରମ୍ୟାର୍ଥ' ଓ 'ବକ୍ରୋକ୍ତି' ତତ୍ତ୍ଵକୁ ଆଧାର କରି ରମ୍ୟ ରଚନାକୁ ଏକ ମୁକ୍ତ ଆଙ୍ଗିକର ସାହିତ୍ୟିକ କୃତି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରମୁଖ ଚରିତ୍ରମାନେ (Major Characters)

ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁ: ଏହି ପୁସ୍ତକର ଲେଖକ, ଯିଏ ନିଜର ସମାଜ ସଚେତନ ହୃଦୟରୁ ରମ୍ୟ ରଚନା ଓ ପ୍ରବନ୍ଧମାନ ସୃଷ୍ଟି କରି ପାଠକଙ୍କ ହୃଦୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି ।

ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ: ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ପରମ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା, ଯିଏ ଏକାଧାରରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିପୁରୁଷ ଏବଂ ମହାନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ଏକ ଅକୁଳାନ ଶାଶ୍ଵତ ପ୍ରତୀକ ଅଟନ୍ତି ।

ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ରଥ: ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ‘ରମ୍ୟ ରଚନାର ରାଜା’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ, ଯାହାଙ୍କ ଲେଖା ଗୂଢ଼ ଦାର୍ଶନିକ ବିଷୟକୁ ହୃଦ୍ୟ ଏବଂ କବିତାମୟ ଶୈଳୀରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥାଏ ।

ଗୋପାଳ ପ୍ରହରାଜ: ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଆଦି ରମ୍ୟରଚକ, ଯାହାଙ୍କ ‘ବାଇ ମାହାନ୍ତି ପାଞ୍ଜି’ ଓ ‘ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀରେ ସନ୍ଧ୍ୟା’ ଶୈଳୀ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ବିଭାଗରେ ଅମର ହୋଇ ରହିବ ।

ସିଗ୍‌ମଣ୍ଡ ଫ୍ରଏଡ଼: ବିଖ୍ୟାତ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ, ଯିଏ ସ୍ଵପ୍ନକୁ ମଣିଷର ଅବଦମିତ କାମନାର ପ୍ରତିଫଳନ କହି ଏହା ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ।

ଦୁର୍ବାସା ମୁନି: ମହର୍ଷି ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କର ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ବିବେଚନାହୀନ ବର ବା ଅଭିଶାପ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଯାହା ଶକୁନ୍ତଳା ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା ।

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି: ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ରଷ୍ଟା, ଯିଏ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମଧୁର ଭାଷାଶୈଳୀ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରସିକତା ମାଧ୍ୟମରେ ଚମତ୍କାର ରମ୍ୟରଚନାମାନ ଲେଖି ସଫଳତା ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି ।

ଚୌଧୁରୀ ହେମକାନ୍ତ: ହାସ୍ୟରସାତ୍ମକ ରମ୍ୟରଚନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଣେ ଅଦ୍ଵିତୀୟ ସ୍ରଷ୍ଟା, ଯିଏ ସାମାନ୍ୟ ବିଷୟକୁ ଅସାମାନ୍ୟ ଢଙ୍ଗରେ ରସାପ୍ଳୁତ କରି ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାରେ ଅପୂର୍ବ ପାରଦର୍ଶିତା ରଖନ୍ତି ।

ରାଧାନାଥ ରାୟ: କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ ‘ବିବେକୀ’ ନାମକ ଶୈଳୀନିଷ୍ଠ ରମ୍ୟରଚନା ଲେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ଆନ୍ତରିକ ଧାରଣା, ବିଶ୍ଵାସ ଓ ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିଫଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର: ମହାଭାରତର ଏହି ପରମ ଧାର୍ମିକ ପାତ୍ର ନିଜର କାଣ୍ଡଜ୍ଞାନହୀନତା ଓ ଜିଦ୍ ଯୋଗୁଁ ପଶା ଖେଳରେ ସର୍ବସ୍ଵ ହରାଇ ନିଜ ପରିବାରକୁ ବିପଦକୁ ଠେଲିଥିଲେ ।

ଚୁଆଙ୍ଗ ଜୁ: ଚାଇନାର ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦାର୍ଶନିକ ସ୍ଵପ୍ନରେ ପ୍ରଜାପତି ହୋଇଯିବା ପରେ ସ୍ଵପ୍ନ ଓ ବାସ୍ତବତା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରହସ୍ୟମୟ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ ।

ଶରତ କୁମାର ମହାନ୍ତି: ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ, ଯିଏ ନିଜର ସାବଲୀଳ ଓ ରସାପ୍ଳୁତ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟକୁ ରମ୍ୟରଚନା ଶୈଳୀରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାରେ ବେଶ୍ ଓସ୍ତାଦ ।

ବାମାଚରଣ ମିତ୍ର: ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ସଫଳ ରଚକ, ଯାହାଙ୍କ ଗଦ୍ୟରଚନା ଶୈଳୀରେ ସାହିତ୍ୟ, ସମାଜ ଓ ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ରମ୍ୟ ରଚନାର ସ୍ଵାଦ ଅନୁଭବ ହୁଏ ।

ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସ: ସତ୍ୟବାଦୀ ଯୁଗର ପଣ୍ଡିତ ନୀଳକଣ୍ଠ ‘ମୋ ନିଶ’ ପରି ବହୁ ରମ୍ୟରଚନା ଲେଖି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ନିଜ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ।

ଗୋବିନ୍ଦ ତ୍ରିପାଠୀ: ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ଲେଖକ, ଯାହାଙ୍କ ‘ବଟୁଆ’ ଭଳି ରମ୍ୟରଚନା ସାହିତ୍ୟ ଜଗତରେ ଏକ କ୍ଲାସିକ୍ କୃତି ଭାବେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Main Content)

ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁଙ୍କ ରଚିତ “ସ୍ଵପ୍ନ ସ୍ଵପ୍ନ ଅନେକ ସ୍ଵପ୍ନ” ପୁସ୍ତକଟି ଓଡ଼ିଆ ରମ୍ୟରଚନା ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଯେଉଁଥିରେ ଲେଖକ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଓ ସମସ୍ୟାକୁ ନେଇ ନିଜର ସମାଜ ସଚେତନ ରସବନ୍ତ ହୃଦୟର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ରମ୍ୟରଚନା କେବଳ ହାସ୍ୟରସାତ୍ମକ ରଚନା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାକୁ ଏକ “ରସମୟ” ବା ବିଦଗ୍ଧ ପ୍ରବନ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲେଖକର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଘନିଷ୍ଠତା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ । ଏହି ସଂକଳନରେ ସ୍ଥାନିତ ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଜଗନ୍ନାଥ ତତ୍ତ୍ଵଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମଣିଷର କାଣ୍ଡଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁବିଧ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଛୁଇଁଥାଏ ।

ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ତତ୍ତ୍ଵ ଓ ମାନବୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ପରମ ଉପାସ୍ୟ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଏବଂ ପରମ ବନ୍ଧୁ । ଗୀତା ଅନୁସାରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ଵ ହେଉଛି କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷରର ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ସନାତନ ତତ୍ତ୍ଵ, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତ ପାଇଁ ସେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ରୂପେ ପ୍ରତିଭାତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଭାବ ଯୋଗୁଁ ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ‘କାଳିଆ’ ବା ‘ମଣିମା’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଲୌକିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରେ । ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଵର ହୁଏ, ସେ ଔଷଧ ସେବନ କରନ୍ତି ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନବକଳେବର ବିଧାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୀମାଭୁକ୍ତ ବିଗ୍ରହକୁ ବିସର୍ଜନ ଦେଇ ନୂତନ ବିଗ୍ରହରେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରାଯାଏ । ଜଗନ୍ନାଥ ଚେତନା ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦିଏ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଚାଣ୍ଡାଳର ସମାନ ଅଧିକାର ରହିଛି ଏବଂ ଗଜପତି ମଧ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଣ୍ଡାଳ ସେବା କରନ୍ତି ।

ସ୍ଵପ୍ନର ମନସ୍ତତ୍ଵ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଲେଖକ ସ୍ଵପ୍ନକୁ ମଣିଷ ଜୀବନର ଏକ ଗୁରୁତର ବ୍ୟାପାର ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ସ୍ଵପ୍ନ କେବଳ ଅଳୀକ ବା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଣିଷର ଚରିତ୍ର ଓ ମାନସିକ ଅବସ୍ଥାର ପ୍ରତିଫଳନ । ସିଗ୍‌ମଣ୍ଡ ଫ୍ରଏଡ଼ଙ୍କ ମତରେ ସ୍ଵପ୍ନ ଆମର ଗୂଢ଼ ଆଶା ଓ କାମନାକୁ ପୂରଣ କରି ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ । ଅପରପକ୍ଷରେ, ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଓ ଶ୍ରୀମାଙ୍କ ମତରେ ସ୍ଵପ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମର ପ୍ରାଣସତ୍ତା ବିଭିନ୍ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଗତକୁ ଯାତ୍ରା କରିଥାଏ, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟଦ୍ୟୋତକ ହୋଇପାରେ । ବାସ୍ତବରେ ‘ସ୍ଵପ୍ନ’ ହେଉଛି ଜୀବନର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଆଦର୍ଶ ବା ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଯାହା ମଣିଷକୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ ।

ବୃକ୍ଷଲତା ଓ ପରିବେଶ ସଚେତନତା ଗଛବୃକ୍ଷମାନେ ମଣିଷ ପରି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଅନୁଭବ ଶକ୍ତି ରହିଛି ବୋଲି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଜଗଦୀଶ ବୋଷ ପ୍ରମାଣ କରିଛନ୍ତି । ଲେଖକ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ଆଧୁନିକ ନଗରମାନଙ୍କରେ ବୃକ୍ଷଲତା ହ୍ରାସ ପାଇବା ଫଳରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଦୂଷିତ ହେଉଛି ଏବଂ ପାରିବେଶିକ ଭାରସାମ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି । ବୃକ୍ଷଲତାମାନେ ବିଶୁଦ୍ଧ ଅମ୍ଳଜାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହ ଆମ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ନିଗ୍‌ଧ ରଖନ୍ତି । ଗଛ ଲଗାଇବା ଆମର ପାରମ୍ପରିକ ବିଶ୍ଵାସରେ ଏକ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ଏବଂ ଏହାକୁ ନିର୍ବିଚାରରେ କାଟିବା ଏକ ଅପରାଧ । ସେହିପରି ଫୁଲ ମଣିଷ ମନରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧ ଓ ପବିତ୍ରତା ସୃଷ୍ଟିକରେ ଏବଂ ଏହା ଈଶ୍ଵରଙ୍କର ଏକ ରମଣୀୟ ନୀରବତାର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ।

ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଔଷଧ ସେବନ ଏକ ବାତିକରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ ସାମାନ୍ୟ ଅବସାଦ ବା ଉତ୍ତେଜନାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟର ଅପବ୍ୟବହାର କରୁଛି । ସେହିପରି ସୁନା ପ୍ରତି ମଣିଷର ଲୋଭ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ରହିଆସିଛି । ସୁନାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପୂଜା କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅନେକ ସମୟରେ ମଣିଷର ଚିତ୍ତବୃତ୍ତିକୁ ମଳିନ କରେ ଏବଂ ଅପରାଧକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଜୀବନର ରୁକ୍ଷ ସତ୍ୟକୁ ସହଣୀୟ କରିବା ପାଇଁ ‘ମୃଦୁ ମଧୁର ମିଛ’ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ ସତ୍ୟ ଯଦି ଶିବ ବା ସୁନ୍ଦରଠାରୁ ପୃଥକ୍ ହୋଇ ନିଷ୍ଠୁର ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ମିଥ୍ୟାଠାରୁ ଅଧିକ କ୍ଷତିକାରକ । ପାରିବାରିକ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ସୁସମ୍ପର୍କ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କିଛି ପରିମାଣରେ ମଧୁର ମିଛ ଏକ କଳା ସଦୃଶ ।

ଜାତୀୟ ଚରିତ୍ର ଓ କାଣ୍ଡଜ୍ଞାନ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସ୍ଥିତିକୁ ସମାଲୋଚନା କରି ଲେଖକ କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାମସିକତା ବା ଜଡ଼ତା ଆମକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ରଖିଛି । ଆମେ ଆମର ମାତୃଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ ହୋଇପଡ଼ୁଛୁ । ଜୀବନରେ ବହୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କାଣ୍ଡଜ୍ଞାନ ନଥାଏ, ତେବେ ସବୁ ବୃଥା । କାଣ୍ଡଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସ୍ଥାନ, କାଳ ଓ ପାତ୍ରର ଉପଯୁକ୍ତ ବିଚାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା । ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସବୁ ଦିଗ ପ୍ରତି ସତର୍କ କରାଏ ଏବଂ ଜଟିଳ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ।

ଜୀବନର ଅପରାହ୍ନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଚେତନା ଷାଠିଏ ବର୍ଷ ଟପିବା ପରେ ମଣିଷର ମନ ଭିତରମୁଖୀ ହୁଏ ଏବଂ ସାଂସାରିକ ଲୋଭ ମୋହ ଧୀରେ ଧୀରେ ତୁଟିଯାଏ । ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ କୁତ୍ସିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ପରିପକ୍ଵ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ । ଅଧରାତିର ନିସ୍ତବ୍ଧତା ମଣିଷକୁ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ ଠିଆ କରାଇଦିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ ସବୁ ଶତ୍ରୁତା ଓ ଋଣ ପରିଶୋଧ କରି ଶାନ୍ତିରେ ଶୋଇଯିବାକୁ ଚାହେଁ । ଶେଷରେ, ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଦବେଗ ପ୍ରକାଶ ନକରି ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ହିଁ ବିଜ୍ଞତାର କାର୍ଯ୍ୟ ।

ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ, ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁଙ୍କ ଏହି ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ପାଠକକୁ ଜୀବନର ଗଭୀର ସତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜ ଓ ସରସ ଶୈଳୀରେ ବୁଝିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

ମହାପାତ୍ର ନୀଳମଣି ସାହୁଙ୍କ ‘ସ୍ଵପ୍ନ ସ୍ଵପ୍ନ ଅନେକ ସ୍ଵପ୍ନ’ ପୁସ୍ତକଟି ଓଡ଼ିଆ ରମ୍ୟରଚନା ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ କୃତି । ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକରେ ଲେଖକ ଜୀବନର ପ୍ରତିଟି ଅନୁଭୂତିକୁ ଅତି ନିରେଖି ଦେଖିଛନ୍ତି । ଜଗନ୍ନାଥ ଚେତନା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ତତ୍ତ୍ଵର ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିବିଡ଼ ଆତ୍ମୀୟ ସମ୍ପର୍କ ବିରାଜମାନ ।

ସେହିପରି ପରିବେଶ ଓ ପ୍ରକୃତି ସହ ମଣିଷର ଆତ୍ମିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସେ ବହୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଢଙ୍ଗରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବୃକ୍ଷଲତା ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ମାନବ ଜାତିର ଅସ୍ତିତ୍ଵ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ସେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ।

ଏହି ସଂକଳନର ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଦିଗ ହେଉଛି ମଣିଷର ସ୍ଵଭାବ ଓ ଆଚରଣର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଶ୍ଳେଷଣ । ଲେଖକଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ‘କାଣ୍ଡଜ୍ଞାନ’ ହେଉଛି ମଣିଷର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ପଦ, ଯାହା ବିନା ବହୁବିଧ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ । ଜୀବନର ଅପରାହ୍ନରେ ଷାଠିଏ ବର୍ଷ ବୟସକୁ ସେ ଏକ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ସମୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ସେହିପରି ସାମାଜିକ ସଂହତି ଓ ପ୍ରୀତି ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସହ ସାମାନ୍ୟ “ମୃଦୁ ମଧୁର ମିଛ”ର ମିଶ୍ରଣ କିପରି ସମ୍ପର୍କକୁ ଅଧିକ ସହଣୀୟ ଓ ସୁନ୍ଦର କରେ, ତାହା ତାଙ୍କର ବିଚକ୍ଷଣ ଜୀବନ-ଦର୍ଶନର ପରିଚୟ ଦିଏ ।